စီမံခန္႔ခြဲမႈ

 

Aung Khin Myo

 

စီမံခန္႔ခြဲမႈ ပညာရွင္" ေတလာ" ၏ အလိုအရ အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခု၏ အျမတ္ကိုျမွင့္တင္ရန္ အဖြဲ႕အစည္း၏ စြမ္းေဆာင္ရည္ကို အျမင့္ ဆံုးျဖစ္ေစရန္ ျပဳလုပ္ရမည္ဟုဆိုပါသည္။ သူ၏အယူအဆမ်ားမွာ-

၁။ပို၍စြမ္းေဆာင္ႏိုင္ေသာလူမ်ား
Men are more efficient
-စက္မ်ားကဲ့သို႔ပင္လူမ်ားသည္လည္း သက္ဆိုင္ရာ အလုပ္မ်ားကို သီအိုရီမွ တြက္ခ်က္သကဲ့သို႔ပင္ လုပ္ႏုိင္စြမ္းရွိၾကသည္။

၂။ေငြကအလုပ္ႀကိဳးစားရန္မက္လံုးျဖစ္
Money as incentive to hard work
-သင့္ေလ်ာ္ေသာ အက်ိဳးခံစားခြင့္ေငြကိုေပးျခင္းျဖင့္လူတို႔က ၀င္ေငြပိုရရန္ ပို၍ႀကိဳးစားသည္။

၃။စီမံခန္႔ခြဲမႈႏွင့္ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ျခင္း
cooperation with management
-၀န္ထမ္းမ်ားက စီမံခန္႔ခြဲမႈအဖြဲ႕ႏွင့္ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ရန္ လိုအပ္ခ်က္ကို သိျမင္ေစရသည္။ အဖြဲ႕အစည္း၏၀င္ေငြတိုးျခင္းက အဖြဲ႕အတြက္အျမတ္ေငြမ်ားလာေစသကဲ့သို႔ ၀န္ထမ္းမ်ားအတြက္လည္း လုပ္ခလစာတိုးေစႏိုင္သည္။

၄။သိပၸံနည္းက်စီမံခန္႔ခဲြဲမႈ
Scientific Management

-စီမံခန္႔ခြဲသူမ်ားသည္အလုပ္သမားမ်ားအလုပ္လုပ္ရာတြင္ ပိုေကာင္းေသာနည္းလမ္းမ်ားကိုေလ့လာရွာေဖြေပးျခင္းမရွိဘဲ လုပ္သား မ်ားျဖစ္သလိုုလုပ္ျပီး ရလဒ္မေကာင္းျဖစ္ေနျခင္းကို လွစ္လ်ဴ ရႈထားေလ့ ရွိသည္ဟုဆိုသည္။

သိပၸံနည္းက်စီမံခန္႔ခြဲမႈအရ ေအာက္ပါမူ၄ခ်က္ျဖင့္ အထက္ပါ အေျခ အေနမ်ားကိုေက်ာ္လႊားရန္ေဖာ္ျပခဲ့သည္။

(က) အလုပ္၏မွန္ကန္ေသာသိပၸံနည္းက်ဖြံ႕ျဖိဳးမႈ

အလုပ္ရွင္ႏွင့္ အလုပ္သမားၾကားမွ မွ်တေသာ အလုပ္ပမာဏ ကိုသတ္မွတ္ကာ လုပ္သားတစ္ဦးခ်င္း၏ တစ္ေန႔တာအလုပ္တာ၀န္မ်ား ကိုေဖာ္ထုတ္သည္။ဤအလုပ္ပမာဏကိုတစ္ေန႔တာအတြက္ေမွ်ာ္လင့္ထားျပီးအလုပ္ျပီးပါကအျပည့္အ၀ခံစားခြင့္ရျပီး မျပီးက ဒဏ္ေငြ ခ်မွတ္ႏိုင္သည္။ (ဥပေဒႏွင့္မညီပါက ဒဏ္ေငြျဖတ္ေတာက္ျခင္း မျပဳလုပ္ရ ၊သတိေပးဆံုးမႈမႈျဖင့္သာျပဳလုပ္ႏိုင္သည္)

(ခ)သိပၸံနည္းက်ေရြးခ်ယ္မႈႏွင့္ ေလ့က်င့္သင္ၾကားျခင္း

၀န္ထမ္းသည္ အျမင့္ဆံုးလစာခံစားခြင့္ကို သတ္မွတ္ထားေသာ အလုပ္တာ၀န္ မ်ားျပီးေျမာက္မွ ရရွိမည္ျဖစ္ရာလုပ္ကိုင္ရန္အဆိုပါ အလုပ္ကို လုပ္ႏိုင္ မည့္ကာယအား၊ ဉာဏအားရွိသူကိုသာေရြးခ်ယ္ ရမည္ျဖစ္သည္။အရည္အခ်င္းျပည့္၀သူကိုမရရွိပါက ေလ့က်င့္ သင္ၾကားေပးျခင္းျဖင့္ပထမတန္း ၀န္ထမ္းျဖစ္လာမည္။ ရာထူး/လစာတိုးေပးရန္အခြင့္အလမ္းကိုအျမဲ ဖြင့္ ထားရမည္ျဖစ္သည္ ။

(ဂ)သိပၸံနည္းက် အလုပ္ႏွင့္ေလ့က်င့္ထားေသာ၀န္ထမ္းအတူတြဲဖက္ျခင္း

၀န္ထမ္းက အရည္အခ်င္းျပည့္မွ အလုပ္ျပီးေျမာက္ေသာခံစားခြင့္အျပည့္ ရမည္ကို သိလွ်င္ေလ့က်င့္သင္ၾကားမႈကိုႀကိဳဆိုျမဲျဖစ္သည္ ။စီမံခန္႔ခြဲသူ ကလည္း အလုပ္ျပီးေျမာက္မွ တိုးတက္မႈအခြင့္အလမ္း ရွိသျဖင့္ ေလ့ လာၾကံဆ မည္ျဖစ္သည္။

(ဃ) စီမံခန္႔ခြဲသူမ်ားႏ်ွင့္၀န္ထမ္းမ်ားပံုေသႏွင့္ရင္းႏွီးေသာပူးေပါင္းေဆာင္ ရြက္ျခင္း

စီမံခန္႔ခြဲသူမ်ားႏွင့္၀န္ထမ္းသည္အလုပ္ကို ခြဲျခားလုပ္ကိုင္ၾကသည္။ စီမံခန္႔ခြဲသူကလုပ္ရမည့္ အခ်က္မ်ားကိုညႊန္ၾကားသည္၊ အလုပ္ပမာဏ ကို တြက္ခ်က္သည္။လုပ္ကိုင္စဥ္ ႀကီးၾကပ္သည္၊ လိုအပ္ေသာစြမ္း အားစုမ်ားျဖည့္ေပးသည္။ လုပ္ခေပးသည္။၀န္ထမ္းကညႊန္ၾကားသည္တို႔ကိုသတ္မွတ္အဆင့္အ တန္းႏွင့္ျပီးေျမာက္ရန္အလုပ္လုပ္သည္ ။ အျပန္အလွန္ရင္းႏွီးျပီးအေပးအယူမွ်လွ်င္ျပႆ နာနည္းသည္ ။ႏွစ္ဦးႏွစ္ ဖက္ တူညီေသာအေျခခံယူဆခ်က္ရွိသည္။ အလုုပ္ကို သိပၸံနည္းက်ေလ့ လာခ်ဥ္းကပ္၍ လုပ္ကိုင္ရန္ အေကာင္းဆံုးနည္းကို ရွာေဖြျခင္း အေျခခံျဖစ္သည္ ။
----------------------------------------------------------------------
အလားတူစီမံခန္႔ခြဲမႈပညာရွင္ "ဖားရိုး" ကလည္း ေကာင္းစြာ ခ်မွတ္ထားေသာ အေျခခံမူအခ်ိဳ႕ကို ေဖာ္ထုတ္တင္ျပခဲ့သည္။

ဤမူမ်ားသည္ျပဳျပင္လြယ္ျဖစ္ျပီး ေျပာင္းလဲေနေသာ အေျခအေနမ်ား တြင္ညွိႏႈိင္းအသံုးျပဳရန္လည္းေထာက္ျပခဲ့သည္။သူကစီမံခန္႔ခြဲမႈအေျခခံမူ ၁၄ ခ်က္ကိုေရးသားေဖာ္ျပခဲ့သည္ -

၁။အလုပ္ခြဲျခားလုပ္ကိုင္ျခင္း-အလုပ္ကို အထူးျပဳေလ့လာေဆာင္ ရြက္ျခင္း Division of work concept of specialization of work

လူအမ်ားက အလုပ္ကို အထူးျပဳလုပ္ကိုင္လွ်င္ သူတို႔စူးစိုက္ အာရံုနစ္သည္ႏွင့္အမွ် တိက်ေသခ်ာမႈႏွင့္အတူ စြမ္းရည္ရလာျပီး အလုပ္ရလဒ္ ပိုေကာင္းလာသည္။သို႔ေသာ္ အေတြ႕အႀကံဳမွ သင္ၾကားျခင္းက အတိုင္းအတာတစ္ခုအထိသာျဖစ္သည္။

၂။လုပ္ပိုင္ခြင့္ (အာဏာ)ႏွင့္တာ၀န္ယူမႈ
Authority & Responsibility

အမိန္႔ ၊ညႊန္ၾကားခ်က္ေပးရန္ႏွင့္ လိုက္နာေစရန္ အခြင့္အာဏာ သည္စီမံခန္႔ခြဲသူ၏ တရား၀င္အာဏာပိုင္မႈမွလာသည္ျဖစ္ေစ၊ သူ၏ပုဂၢိဳလ္ေရးလႊမ္းမိုးမႈမွလာသည္ျဖစ္ေစအခြင့္အာဏာကိုက်င့္သံုးတိုင္းတာ၀န္ခံယူမႈက ေပၚေပါက္လာသည္။

၃။စည္းကမ္း လိုက္နာမႈႏွင့္ေလးစားမႈအေျခခံ
Dicipline -Based on Obdience and Respect

လုပ္ငန္းေခ်ာေမြ႕စြာလည္ပတ္ရန္မရွိမျဖစ္လိုုအပ္သည္။စည္းကမ္းမရွိပဲ မည္သည့္အဖြဲ႔အစည္းမွ မရပ္တည္ႏို္င္ပါ။

၄။ညီညႊတ္ေသာကြပ္ကဲမႈ - အထက္အရာရွိတစ္ဦးထံမွ သာအမိန္႔မ်ား ရရွိျခင္း
Unity of Command received orders from one supervisor

မည္သည့္လုပ္ေဆာင္ခ်က္တြင္မဆို ၀န္ထမ္းတစ္ဦးသည္ အထက္ အရာရွိတစ္ဦးထံမွသာညႊန္ၾကားခ်က္ကိုခံယူရန္ျဖစ္သည္ ။သို႔မ ဟုတ္ပါက လုပ္ပိုင္ခြင့္ အာဏာသက္ေရာက္ျခင္းမရွိေတာ့ဘဲ စည္းကမ္း၊အမိန္႔နာခံမႈႏွင့္တည္ျငိမ္မႈမရွိျဖစ္လာႏိုင္သည္။ႏွစ္ဦးထံမွ အမိန္႔နာခံရျခင္းသည္ ပဋိပကၡမ်ားျဖစ္ေစေသာ အေၾကာင္းတစ္ရပ္ျဖစ္ သည္။

၅။ဦးတည္ဖက္ ညီညႊတ္မႈ Unity of Direction

လုပ္ေဆာင္ခ်က္ညီညြတ္ရန္ ၊ေပါင္းစပ္ညွိနႈိင္းရန္ ၊စုစည္းအားထုတ္ရန္ ဦးေဆာင္သူ တစ္ေယာက္၊စီမံခ်က္တစ္ခုသာ လွ်င္ရွိသင့္သည္။ မည္သည့္လုပ္ေဆာင္ခ်က္မ်ားမဆို တူညီေသာ ရည္ရြယ္ခ်က္တြင္ အက်ံဳး၀င္ရမည္ျဖစ္သည္။

၆။တစ္ဦးခ်င္းအက်ိဳးစီးပြားသည္အားလံုး ေယဘုယ်စီးပြားတြင္ပါ ၀င္ျပီးျဖစ္ျခင္း
Subordination of individual interest to general interest

၀န္ထမ္းတစ္ဦးခ်င္းျဖစ္ေစ၊ အုပ္စုလိုက္ျဖစ္ေစ၏ အက်ိဳးစီးပြား သည္အဖြဲ႕အစည္း၏ စီးပြားႏွင့္ကြဲျပား၍ မရွိသင့္ပါ ။

၇။၀န္ထမ္းမ်ားကိုလစာခံစားခြင့္ေပးျခင္း
Remuneration of personnel

လစာေပးျခင္း သည္၀န္ထမ္းႏွင့္ အဖြဲ႕အစည္းအတြက္မွ်တမႈ ႏွင့္ျဖစ္ႏိုင္ သေရြ႕ ေက်နပ္မႈရွိေစသင့္သည္ ။

၈။ဗဟုိမွ ခ်ဳပ္ကိုင္ျခင္း Centralization

ဗဟုိျပဳျခင္းႏွင့္ ခြဲျဖန္႔ျခင္းသည္ လြယ္ကူေသာ အခ်ိဳးအစား ဆိုင္ရာ ေမးခြန္းျဖစ္သည္။အဖြဲ႕အစည္း၏အေျခအေန၊လက္ေအာက္ခံတို႔၏ အားကိုးအားထားျပဳႏိုင္မႈ ၊ စီမံခန္႔ခဲြသူ၏ စရိုက္သဘာ၀အေပၚ အေျခခံသည္ ။

၉။ထက္ေအာက္ကြင္းဆက္ အာဏာပိုင္မႈလမ္းေၾကာင္း
Scalar chain - Routing of the line of authority

အထက္အျမင့္ဆံုး အာဏာပိုင္မွ အနိမ့္ဆံုးရာထူးမ်ား ဆီသို႔ လမ္းေၾကာင္းျဖစ္ သည္။တစ္ခ်က္လႊတ္အာဏာ ပိုင္သူမွျဖစ္ေစ၊ သူ႔ထံသို႔ျဖစ္ေစ ဆက္သြယ္မႈအားလံုးသြားလာရမည့္ လမ္းေၾကာင္းျဖစ္ သည္။အစိုးရဌာနမ်ားကဲ့သို႔ ႀကီးမားေသာ အဖြဲ႕အစည္းတြင္ ဤလမ္းေၾကာင္း သည္ အက်ိဳးပ်က္စီးေလာက္ေအာင္ ရွည္ လ်ားၾကန္႔ၾကာျခင္း မိ်ဳးျဖစ္တတ္သည္ ။"ဖားရိုး" က မ်ားစြာေသာ လုပ္ေဆာင္ခ်က္မာ်း သည္ ျမန္ျမန္ဆန္ဆန္ အေရးယူေဆာင္ ရြက္ျခင္းအေပၚမွီတည္ေၾကာင္းေထာက္ျပခဲ့သည္။သို႔ျဖင့္ အဖြဲ႕အစည္း အတြင္းမွ အဆင့္တူ ၀န္ထမ္းမ်ားသည္ တိုက္ရိုက္ဆက္ သြယ္လုပ္ ကိုင္သင့္သည္။အထက္အရာရွိမွလည္းျဖစ္ႏိုင္သေရြ႕ ခြင့္ျပဳရန္ လိုအပ္ သည္။ အာဏာပိုင္မႈ အဆင့္အသီးသီးတြင္ ဤကဲ့သို႔ က်င့္သံုးမႈမ်ိဳးကို ပံုမွန္က်င့္သံုးရန္ျဖစ္သည္ ။

၁၀။ အစီအစဥ္က်နမႈ Order

ရုပ္၀တၳဳပစၥည္းတို႔ကို ဆံုးရွံဳးမႈမျဖစ္ေစရန္ သင့္ေလ်ာ္မွန္ကန္ စြာ ေနရာ ခ်ထားသကဲ့သို႔ လုပ္ငန္းေခ်ာေမြ႕လည္ ပတ္ေအာင္ျမင္ရန္မရွိ မျဖစ္ လိုအပ္ေသာ ရာထူးေနရာမ်ားတြင္လည္း သင့္ေလ်ာ္ေသာ လူမ်ားကိုသာ ခန္႔ထားရန္ျဖစ္သည္ ။

၁၁။မွ်တမႈ Equity

စီမံခန္႔ခြဲသူမ်ားသည္ သူတိုု႔၏ လက္ေအာက္၀န္ထမ္းမ်ား အေပၚခင္မင္ မႈႏွင့္ မွ်တမွ်ရွိသင့္ေၾကာင္းေဖာ္ျပထား သည္။ ေကာင္းမြန္ေသာ လူ႔သ ဘာ၀၊အေတြ႕အႀကံဳႏွင့္အျမင္စူးရွမႈတို႔က မွ်တမႈကို ပံုေဖာ္ျခင္းျဖစ္သည္။

၁၂။၀န္ထမ္းမ်ား၏ တာ၀န္ထမ္းေဆာင္မႈ တည္ျငိမ္ျခင္း
Stability of tenture of personnel

၀န္ထမ္းမ်ားအ၀င္အထြက္မ်ားျခင္းသည္ နိမ့္ပါးျခင္းကိုျပသည္။ အဖြဲ႕အစည္းတစ္ခုတြင္တာ၀န္ထမ္းေဆာင္မႈ မတည္ျငိမ္ျခင္းသည္ လုပ္ငန္း နိမ့္ပါးျခင္း၏ အေၾကာင္းႏွင့္အက်ိဳးပင္ျဖစ္သည္။

၁၃။ ထိုးထြင္းၾကံဆျခင္း Initiative

ထုိးထြင္းၾကံဆျခင္း သည္စီးပြားေရးလုပ္ငန္းမ်ား အတြက္ႀကီးစြာေသာ အင္အားျဖစ္ျခင္းကိုေဆာင္ယူလာေလ့ရွိသည္။ ခက္ခဲေသာအခ်ိန္ /အေျခေနမ်ားတြင္ပို၍ လိုအပ္သည္။သို႔ျဖင့္ ဤသို႔ ထိုးထြင္းၾကံဆ မႈမ်ာားကို အျပည့္အ၀ျဖစ္လာေစရန္ အားေပးဖြံ႕ျဖိဳးေစသင့္သည္ ။စီမံခန္႔ခြဲသူသာမက ၀န္ထမ္းကလည္း ထိုးထြင္းၾကံဆႏိုင္သည္ျဖစ္၍ တစ္ဦးႏွင့္အမ်ား လက္ေအာက္၀န္ထမ္းမ်ား၏ ထိုးထြင္းၾကံဆမႈမ်ားကို စီမံခန္႔ခြဲသူမွလမ္းဖြင့္ေပးသင့္သည္။
ဤသို႔ေအာငျ္မင္စြာလုပ္ေဆာင္ႏိုင္ျခင္း ကပင္ စီမံခန္႔ခဲြသူ၏ ထူးကဲေသာ အရည္အခ်င္းျဖစ္သည္ ။

၁၄။ တစ္စိတ္တစ္၀မ္းတည္း Esprit De corps

အေရးတစ္ခုတြင္ တစ္စိတ္တစ္၀မ္းတည္းေထာက္ခံျခင္းသည္ ထိုအေရးအတြက္ႀကီးစြာေသာ အင္အားျဖစ္သည္။ တစ္စိတ္တစ္၀မ္းတည္းျဖစ္ေနေစရန္၊စီမံခန္႔ခြဲသူမ်ားက အားထုတ္ သင့္သည္ ။"ဖားရိုး" က အၾကံျပဳသည္မွာ လက္ေအာက္၀န္ထမ္းမ်ား အတြင္း အေက်လည္မႈျပသျခင္းကို ေရွာင္ရန္ႏွင့္ စာျဖင့္ေရးသား အသိေပးညႊန္ၾကားစည္းကမ္းထုတ္ျခင္းထက္ လြယ္ကူ လ်င္ျမန္ေသာႏႈတ္ျဖင့္ ေျပာၾကားမႈ ျပဳရန္တို႔ျဖစ္သည္ ။

ဒီသင္ခန္းစာကို Office Administration Advance Course မွာ ျပည့္ျပည့္စံုစံု ရွင္းလင္းသင္ၾကားေပးခဲ့ျပီးျဖစ္ပါသည္ ။
သင္တန္းသားမ်ားျပန္လည္ေလ့လာႏိုင္ရန္အလို႕ငွာ တင္ျပေပး လိုက္ပါ သည္။